خزر ویژه بندرانزلی – لیــلا مســروری :

قدیمی ها مثلهای قشنگی دارند ، می گویند موریانه همه چیز را می خورد الا غصه ی صاحبخانه ! زیباترین پنجره را در نظر بیاورید گیرم گره چینی باشد ، گیرم اُرسی بزرگ و رنگینی باشد که پهلو به مسجد نصیرالملک بزند، اصلا گوتیک باشد ، باروک باشد،اصلا چه فرقی می کند وقتی موریانه چنان به جانش افتاده که به اندک تماسی از هم می پاشد! حالا ما جای خالی پنجره ای که دیگر نیست را نشان افراد داده و بگوییم ببین اینجا پنجره ای بود که فلان امتیاز معماری و زیستی را داشت !

شاید هم بشود بسان از دست رفتگانی که بنرشان چاپ و نصب می شود، بنر پنجره ای که دیگر نیست را چاپ کنیم و بگوییم : ببین این بود!

این تلخی و سیاه نمایی نیست ، این واقع گرایی نسبت به شهری است که دوستش داریم . اگر درست نقایص را نبینیم ،چگونه چاره جویی کنیم ؟!

مرز مبهم بافت تاریخی و فرسوده

بافتهای شهری در بستر زمان شکل می گیرند و بهترین نمود هویتی یک شهر هستند که آشکارا یا ناملموس، چگونگی تعامل اجتماعی، تدبیر در برابر پدیده های زیستی ، حتی در لایه ای ظریفتر نگرش اجتماعی و در مجموع فرهنگ شهر را می سازد ، آن را متمایز  می کند و بعنوان شاخص مهم کیفیت زیستی تلقی می شود.

شهر انزلی که روزگاری با درک و دانشی دقیق از همین تعاملات شکل گرفت اما گویی با بهبودی مستمر همراه نبود و دردهایش درمان نشده ماند تا امروز که بیماریش صعب العلاج گشته است.

ساختمان سوخته ابتدای پل انزلی را در نظر آورید، سقف و یا ساختمانهای فروهشته شنبه بازار را . کافی است چشم را از طبق های دکان ماهی فروشان بالا ببریم و تعجب کنیم که چطور زیر چنین ساختمانهایی فعالیت می کنند ! وضعیت کهنه بازار که برخی مشاوران شهرسازی آن را ستون فقرات شهر تعریف کرده اند به مراتب حتی اسف بار تر است!

کار آنجا پیچیده تر می شود که این ساختمانها هم در بافت تاریخی اند و هم به شدت فرسوده و خطر آفرین شده اند. رفع خطر در بافت تاریخی هم پارادوکس عجیبی است که امروزه به چالش شهر تبدیل شده است . موضوعی که مدتی شورای شهر و کمیسیون حقوقی ، فرهنگی و اجتماعی پیگیر آن است.

رییس اداره میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری انزلی در گفتگو با خزر در خصوص وضعیت بافت تاریخی انزلی و قوانین موجود می گوید: یکی از قوانینی که پیرامون بافت تاریخی انزلی وجود دارد ، قانونی است که در سال هشتاد و هشت وزارت کشور به استانداری گیلان ابلاغ کرد که در آن پنج شهر از جمله انزلی بافت تاریخی اش ثبت شده است ( از میدان امام هادی (ع) تا آخر خط) که این قانون در طرح جامع بعنوان یک سند بالادستی، لحاظ شد و شهرداری باید به موجب آن پروانه ساخت صادر کند.

ابوالفضل چگینی گودرزوند می افزاید: در عین حال بحث حرایم میراثی هم از دیگر قوانین موجود است که ذیل حریم های درجه یک مثل تک بناهای با ارزش تاریخی ، حریم درجه دو مثل مجموعه میدان که ارتفاع حداکثری آن هشت و نیم متر تعریف شده و حریم درجه سوم همچون خیابان سپه  که حداکثر ارتفاع مجاز در آن دوازده و نیم متر است .

وی همچنین تاکید می کند : از تیرماه و امرداد ماه گذشته نیز با تصویب قانون حمایت از بافت تاریخی و محوطه های تاریخی ، کلیه پروانه هایی که برای ساخت و ساز در این محدوده صادر می شود،باید مطابق با ضوابط میراثی باشد. چنانچه عدول و تمرد قانونی صورت بگیرد ، دیگر بحث جریمه درکار نیست و فقط قلع و قمع صورت می گیرد که این مهم به شهرداری ، رئیس  و اعضای کمیسیون ماده صد نیز ابلاغ شده است و بزودی شاهد اجرای مصادیقش در شهرمان خواهیم بود.

رییس اداره میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری انزلی در پاسخ به خزر پیرامون مواضع میراث در خصوص ساخت و ساز ابنیه فرسوده اطراف میدان ( ساختمان سوخته جنب پل ، ساختمان هلال احمر، ساختمان سفیدکارو … ) گفت : ما به هیچ وجه مانع ساخت و ساز نیستیم  فقط بر اجرای قوانین مصوب و لازم الاجرا تاکید داریم . مالکان ساختمانهای یاد شده می توانند برابر قانون بافت تاریخی مصوب هشتاد و هشت ، پروانه ساخت دریافت کنند ولی باید با رعایت ضوابط ارتفاعی و ضوابط میراثی احداث بنا کنند .

یعنی ساختمان ها مستند سازی شود و عینا با همان پلن و مصالح اجرا شود و المان تاریخی آن تغییر نکند تا بافت هویتمندش حفظ شود. پس مشکلی بابت صدور پروانه نیست ولی اجازه فعالیت خارج از ضوابط نخواهیم داد . نمونه اش هم  ساختمان هتل تهران است که با حفظ جداره توسط مجری که گرید مرمتی دارد، در چارچوب ضوابط میراثی  در حال ساخت و ساز است.

چگینی همچنین با اشاره به قانون پنج ساله ششم در خصوص بناهای رهاشده به خزر گفت: برابر قانون به ما ابلاغ شد کلیه این بناها که در تملک اشخاص حقیقی و حقوقی هستند موظف به بازسازی با نظارت میراث فرهنگی هستند.

مورد حاد گرند هتل

ساختمان گرند هتل با تَرَک چشمگیرش در یکی از معابر اصلی و پر تردد ، بیشتر به یک بمب ساعتی شبیه است. ساختمانی که در تملک ستاد اجرایی فرمان امام (ره) است .

در روزهای پایانی آذرماه کمیسیون حقوقی ، فرهنگی و اجتماعی با حضور نمایندگان این ستاد و میراث فرهنگی برای بررسی وضعیت آن تشکیل جلسه داد.

چگینی به خزر می گوید: این ساختمان دو سال قبل ثبت میراثی شد.پس احتمال اینکه با تعریض خیابان این ساختمان حذف شود ، کاملا منتفی است.

دستورهای دادستانهای قبلی انزلی هم پیرامون رفع خطر آن و لزوم اقدام اورژانسی موجود است.ما آمادگی داریم تا در ارائه شرح خدمات و معرفی کارشناس مرمت هم با ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و هم شهرداری همکاری لازم را داشته باشیم.

ابراهیم برف چالانی نایب رئیس شورای اسلامی شهر انزلی و رئیس کمیسیون حقوقی شورا نیز به خزر می گوید: متعاقب جلسه برگزار شده گزینه های تهاتر و معاوضه و مرمت مطرح شد . پرواضح است که با مبالغ فعلی ، خرید ، در توان مالی شهرداری نیست مگر به مبلغ معتدلی برسیم. ولی به جهت اهمیت موضوع و به رغم آنکه ساختمان متعلق به نهادی دیگر است ، شهرداری حاضر است با نظارت میراث در امر مرمت شرکت کند و در حال حاضر منتظریم تا نماینده ستاد با استعلام از نهاد متبوعش، نتیجه را پیرامون چگونگی اصلاح وضعیت خطرناک این ساختمان اعلام کنند.

خلاء و تعارضات قانونی رفع خطر

برف چالانی در گفتگو با خزر تصریح می کند: موضوع حفظ جان شهروندان امری نیست که نیاز به تبین و توجیه داشته باشد ولی خلاء های قانونی از یک سو و تعارض قوانین از سوی  دیگر به نابسامانی دامن می زند.

رئیس کمیسیون حقوقی شورا می گوید: بر اساس ماده پنجاه و پنج قوانین شهرداری ها و بندهای ذیل آن ، رفع خطر ابنیه برعهده شهرداری است  ولی تعارض قاعده مالکیت و قوانین  مدنی ، عامل محدود کننده است. لذا برای رسیدن به اجماع در این زمینه جلساتی را برگزار کرده ایم  تا چاره جویی کنیم بویژه امیدوار به ظرفیت دادستانی برای ورود به این مبحث هستیم.

وی چنین تشریح می کند: این امر به گونه ای قابل تعمیم است که  دستگاه قضا و شخص دادستان با توجه به مبحث  پیشگیری از وقوع جرم، در آن ورود کنند زیرا اگر بر اثر بی مبالاتی مالک ، حادثه ای رخ دهد ، اگرچه عمد نیست ؛ اما حادثه شبه عمد محسوب می شود چراکه فرد آگاهانه مرتکب بی مبالاتی شده است.

نائب رئیس شورای شهر انزلی در پاسخ به خزر تاکید می کند: مجدانه پیگیر رسیدن به راهکار قانونی برای این موضوع هستیم. اگرچه تاکنون پنج ساختمان خطر آفرین را به دادستانی معرفی کرده ایم ولی معتقدم صرف نامه نگاری به معنای خاتمه مسئولیت ما نیست  و این امر به قدری با اهمیت است که علاوه بر مالک ، شورا ، شهرداری ، میراث فرهنگی و دادسرا هریک درصدی مسئولیت داریم چراکه بحث جان انسانها مطرح است.

منفعت مشترک ما و شهرمان

باورکردنی نیست ما ساکنان انزلی ، شهرمان را زود پیر کردیم با رفتارها ، تعاملات، انتخاب ها و نگرشهامان و جالب تر اینکه مدعی تمام قد ناسیونالیستی هستیم! روزگاری در این شهر آنها که دستشان به دهنشان می رسید ، سینما و سالن تیاتر و هتل هایی می ساختند که علاوه بر هم خوانی اقلیم و منظر هم منفعت شخصی داشت و هم سود عمومی . امروز هم اگر قلب شهر به سبب حرایم شرایطی دارد به معنای محدودیت نیست! شاید تراکم و ارتفاع  در کار نیست اما سلیقه که هست ! هوشِ کارآفرینی و درآمد زایی که هست! فقط  همین اطراف میدانگاه را در نظر بگیرید ، چقدر مستعد برای ایجاد فضا جهت ارتقای سرانه فرهنگی ، تفریحی و اجتماعی است!؟ کاش بهتر بیندیشیم!