خزر ویژه بندرانزلی – لیــلا مســروری:

بی آنکه لازم باشد به دل مخوف بیابان بزنی، یا رنج عبور از مسیر صعب کوهستانی را به جان بخری و یا  ترس رودر رویی با جانوران درنده و گزنده را داشته باشی، می توانی در کمترین زمان ممکن در دل امن شهر به سرزمینی وارد شوی که اگر گوش تیز کنی ، تلفیق سم کوبی اسبهای وحشی اش با هم آوایی عقاب دم سفید و تُک بر آب زدن بچه ماهی و بال زدن سنجاقکش، زیبا ترین سمفونی طبیعی را خواهی شنید! با کمترین هزینه زمانی و ریالی می توانی  هم بازی شنگ و گراز و شغال شوی یا حتی مشق پرواز جوجه حواصیلها و بچه پرستوهای دریایی را به تماشا بنشینی… این جذابیتهای خاص تنها یکی از مزیتهای پرشمار تالاب انزلی است.

تالابی که این روزها در اوج دوره ورشکستگی آبی حاکم بر کشور ، به جای آنکه جایگاهش را بعنوان اصلی ترین مراقب آب تقویت کنیم تا حد چاهک فاضلابهای خانگی ، کشاورزی، عفونی و صنعتی تنزلش داده ایم و دانسته یا ندانسته جان پناه مان در برابر سیلاب و طغیان را تخریب کرده ایم. از آتش زدن نیزارهایش و دست اندازی به حریم و بسترش نیز نگذشته ایم و غافلانه بر سر شاخ بُن می بریم!

کمیته هایی با کمینه دستاورد

پس از آنکه حجم آلودگی ها و مسایل ناشی از فعالیتهای غلط و بی ضابطه انسانی تالاب انزلی را در لیست مونترو قرار داد، دولت ایران از دولت ژاپن برای مطالعات جامع تالاب کمک گرفت و اولین دوره همکاری ایران و جایکا در فوریه 2003 آغاز شد.

ابتدا در فاز مطالعاتی و بعد به عنوان پشتیبان فنی در قالب پروژه مدیریت اکولوژیک تالاب انزلی که خود مشتمل بر دو بخش بود که فاز دوم آن از 2014 آغاز و تا 2019 ادامه خواهد داشت.

از ایجاد کمیته مدیریت تالاب انزلی بعنوان کمیته ای فرابخشی که در آن دستگاههای متعدد اجرایی  و حاکمیتی عضوند بعنوان مهمترین دستاورد فاز اول همکاری جایکا با طرف ایرانی یاد میشود.

در فاز دوم نیز شش زیر کمیته فنی با عناوین مدیریت اکولوژیک تالاب ، مدیریت فاضلاب ، مدیریت پسماند ، آموزش محیط زیستی ، مدیریت آبخیز و زیر کمیته اکوتوریسم فعال شد اما این فعالیتها که با امید دادن های فراوان همراه بود ، تاکنون نتوانسته نمره مطلوبی از جامعه محلی و برخی متخصصان دریافت کند. اگرچه مدیر دفتر اکوسیستم های تالابی کشور به عنوان یکی از اعضای اصلی این کمیته معتقد است : این پروژه مثال موفقی از رویکرد مشارکتی درمدیریت عرصه های تالابی است. مسعود باقر زاده کریمی می گوید : مسئولیت اجرا با ماست و اگر ضعفی است متوجه خودمان است!

چالش های تالاب انزلی

این روزها اهالی انزلی پر رنگ تر از هر موضوعی با چالشی بنام احداث سد لاسک؛ مواجه اند. سدی که به رغم اخذ مجوز؛ به اذعان کارشناسان و جامعه علمی بر آورده آب رودخانه پسیخان، که مهمترین رودخانه و تا حدودی سالم ترین رودخانه منتهی به تالاب است، تاثیر سوء می گذارد.

بماند که تبعات بسیاری برای عرصه های منابع طبیعی و همچنین معضلات اجتماعی ناشی از تخلیه دست کم سه روستا هم مطرح است. در حال حاضر به رغم صدور مجوزهای عملیات ساخت – با اینکه احداث سد راهکاری منسوخ است و امروزه تکنیک های پیشرو آبخیزداری اجرا میشود- اعضای شورای شهر انزلی و  کمیسیون برنامه ، بودجه و عمران و کمیسیون حقوقی ، فرهنگی و اجتماعی  شورای اسلامی  شهر انزلی با تشکیل جلسات کارشناسی و بحث و گفتگو، بطور جدی  به دنبال راهکاری هستند تا تالاب انزلی به عنوان بوم سازگانی که نه فقط متعلق به این شهر که کل کشور است و منبع  غیر قابل انکار معیشت مردم انزلی است، متضرر نگردد .

بی شک سد لاسک تنها چالش پیشروی تالاب انزلی نیست! مهرنازطاعتی کارشناس ارشد محیط زیست در گفتگو با خزر تاکید کرد: رسوب گذاری، آلودگی ها، ورود گونه های مهاجم تالاب، خشکاندن عمدی تالاب برای گسترش زمینهای اطراف توسط مردم و برداشت بی رویه و صید و شکار، در باوری غلط  شاید دلایلی کوچک و قابل چشم پوشی تلقی شوند اما هرکدام اثرات بزرگی دارند.

این کنشگر محیط زیست تصریح کرد: ما آنقدر خطاهای عجیب و بزرگ مرتکب شده ایم که واقعا نمی شود به یک لیست چندتایی بعنوان چالش ها و معضلات تالاب اشاره کرد.چرا که تالاب یک اکوسیستم پیچیده است و روابط بین آن پیچیده تر ! طاعتی افزود: چه کسی می تواند بگوید اقدام غلط ما در سایر جاها تاثیری روی تالاب نداشته است؟ عاقلانه نیست که بپنداریم این حجم از جنگل تراشی ها و احداث سدها و دستکاری های مختلف و دست اندازی در طبیعت ، تاثیری روی تالاب نداشته باشد!

تنوره هیولای شیرابه در تالاب

بی شک حجم بالای پسماند در گیلان آنهم وقتی که هنوز شیوه مدیریتی انواع پسماندها ابتر و ناقص است، وعملا حاشیه رودخانه ها مان محل دپو و تجمیع پسماندهاست، تهدیدی برای جان نحیف آب و تالاب است.

مشاور پسماند معاونت آموزش و پژوهش سازمان محیط زیست در گفتگو با خزر در خصوص این موضوع گفت:داستان اثرات پسماند ها بر حوزه های آبی و تالاب ها را از چند منظر میشود بررسی کرد. یکی آلودگی فیزیکی که به واسطه باد و مسیرهای آبی به تالاب ها منتقل میشود مثل نایلون ها و خورده فلزات تا خورده پلاستیکهای سخت ومورد دوم  تولید شیرابه زباله های  تر است.

سجاد حسینی افزود : شیرابه شاید به ذات خود خیلی مشکل نداشته باشد اما آمیختگی آن با مواد آلی برای پهنه های آبی زیانبار است که به واسطه جمع آوری نامناسب و مختلط زباله در کشور ما هنوز مغفول مانده!

زباله ها اعم از پوشک و پد بهداشتی و یا زباله های صنعتی و خطرناک مثل لامپ و باتری ( که حاوی فلزات سنگین هستند) و نخاله های ساختمانی در اختلاط با زباله تر شهری و خانگی  سبب ورود فلزات  سنگین و مواد سمی و مواد آلی به پهنه های آبی و مخصوصا تالابها میشود. این حجم از مواد باعث میشود ساختار گیاهی و موجودات حیوانی تالاب دچار جهش و تغییر شود و از آثار سوء آن رشد سریع نی ها در ورودی رودهایی است که حامل شیرابه و فاضلاب شهری هست، که باید نگاهی جدی به آن داشته باشیم.

قانون پذیر بودن

بی گمان گردن نهادن و التزام عملی به قانون بعنوان فصل الخطابی که مانع از تصمیمات مغشوش و دفعتی است خاصه در حوزه محیط زیست و بویژه حوزه های آبی و تالابی می تواند متضمن حفظ تالاب و بهره برداری خردمندانه از آن باشد.

تفسیر قانون به نفع و رای خودمان و اشکال کردن بر آنچه علم می گوید؛ نه فقط سایر زیستمندان که در نهایت حیات انسانی را دچار مشکل می کند.یک چرخه ساده علت و معلولی به ما می گوید معضلات محیط زیستی منتج به مشکلات بهداشتی شده و تبدیل به یک مسئله اجتماعی میشود که در نهایت رنگ سیاسی به خود می گیرد لذا عاقلانه است با توجه به قوانین متقن علمی ، الهی و کشوری مان ، انفال عمومی چون تالاب  انزلی را برای امروز و نسلهای آتی حفظ کنیم و در سراشیبی  تخریب و تعدی ، نه فقط نابودی تالاب که زوال خود را رقم نزنیم!