خزر ویژه بندرانزلی-لیــلا مســروری:

اجتماعات همسالان ، ادبیات مخصوص خود را دارد. کودکان و نوجوانان در بازی هایشان وقتی فضای بازی را تعریف می کنند ، می گویند: « الکی مثلا تو ماشین مسابقه ایت با ماشین من تصادف می کنه …» و یا « الکی مثلا این فضاپیمای مریخیه…» حالا نقل برخی از روزهای تقویمی ما  همین الکی مثلا کودکان است !  اتفاقی که برای روز دانش آموز در تقویم ما هم افتاده است!

هدف از نامگذاری ها آنست که موضوعش آنقدر مهم و موثر است که در تقویم  ملی یا جهانی ، جایگاه ثابت دارد و این  برجسته سازی بر مبنای عمل است که تفسیر می شود .

حال نزدیکی به روز دانش آموز مجالی است تا ببینیم  به درستی  در مواجهه با جامعه حساسی که متفق القول آینده ساز می خوانیمشان ، چه کرده و چه می کنیم؟!

این خانه قشنگ است ولی خانه من نیست

آنان که مدرسه را خانه دوم دانش آموزان نامیدند، تلقی هوشمندانه ای از این فضا داشته اند چراکه اصلی ترین ساعات هفت تا هجده سالگی افراد، در این فضا می گذرد  و این یعنی کالبد مدرسه که شامل فضا و کادر آموزشی و خود دانش آموزان است ، برهم کنشی غیر قابل انکار دارد؛ که بر کیفیت آموزشی و رشد رفتاری یا همان بخش پرورشی بسیار موثر است.

از این رو در استانداردهای احداث فضای آموزشی حتی ، مقطع سنی و تحصیلی اعم از مهد ، پیش دبستانی ، دبستان و مقاطع اول و دوم دبیرستان ، الزامات خاص خود را دارد.

پیمان خجیری دانش آموخته دکتری معماری  در گفتگو با خزر می گوید: برخی فضاها به ذات پویایی خاصی دارند لذا استانداردها در قالب طیف قرار می گیرند . پس وقتی ما از استاندارد فضای آموزشی صحبت می کنم پارامترهایی از مقطع تحصیلی تا اقلیم آن محل یا شهر را باید مدنظر قرار دهیم .

وی تاکید می کند : ما خلا ضوابط نداریم. چنانکه  در کشور ما نیز با توجه به  دستورالعمل استاندارد بین المللی و الزامات محیطی ، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس و نیز وزارت بهداشت با تدوین آیین‌نامه بهداشت محیط مدارس ، ضوابط لازم را تعریف و استاندارد سازی کرده است ولی مسئله اهتمام بر اجرای این ضوابط است!

خجیری می گوید: برمبنای همین دستورالعمل های وطنی ،  متوسط استاندارد مقبول سرانه آموزشی باید هشت متر و 39 سانتیمتر باشد که در حال حاضر بر طبق آمار مراجع این عدد برای دانش آموزان ایران ( به جز تهران)  پنج متر و 16 سانتیمتر است و برای دانش آموز تهرانی  حتی کمتر از چهار متر و نیم است!

حالا در نظر بگیرید در شهرهای کوچک مثل انزلی چه تعداد منزل مسکونی قدیمی که از قضا اغلب  مدرسه غیردولتی هم هستند ، تبدیل به مدرسه شده اند که از اصل و اساس استاندارد احداث بنای آموزشی نداشته و مسکونی هستند!

این پژوهشگر می گوید: یادمان باشد وقتی تعریف هایی ذیل عناوین فضای تدریس، فضای رفاهی خدماتی، فضای ارتباطی، فضای پرورشی ، فضای محوطه ، زمین مدرسه ، فضای سبز ، فضای دروس آزمایشگاه ، فضای دروس  نظری و امثال آن ، یعنی نبود هرکدام سبب می شود تاب آوری  دانش آموز و معلم کمتر شده ، افت کارایی داشته باشند. تحقیقات دانشگاهی نشان می دهد که عدم مطلوبیت فضای آموزشی از شاخص های موثر افت تحصیلی است!

خجیری می افزاید: آیین نامه بهداشت محیط مدارس به ما می گوید سرانه فضای سبز برای هر دانش آموز پنج متر مربع است ، فضایی که از تقویت مسئولیت پذیری و نشاط بصری تا تامین اکسیژن و تلطیف فضا و کاهندگی آلودگی های صوتی و هوا نقش دارد یعنی یکی از با اهمیت ترین پارامترهای طراحی فضای آموزشی است  و جالب اینکه در خوش بینانه ترین آمار ، نود و پنج درصد فضاهای آموزشی ما فاقد همین عدد متوسط سرانه فضای سبز است!

وی در خصوص تاثیر مسائل بودجه ای بر افت  کیفی سخت افزاری فضای آموزشی  به خزر گفت : مسئولان ما باید تفکر خود را عوض کنند . هر اقدامی برای دانش آموزان ، سرمایه گذاری است . ما حق نداریم آنچه برای دانش آموزان انجام می دهیم هزینه کرد بنامیم و شاید این یکی از بزرگترین تفاوتهای ما با جوامع پیشرو باشد .

خجیری در ادامه تاکید کرد: ولی جدا از این مسئله نیز ما گاهی دچار رفتارهای عجیب تامل برانگیزی هستیم مثلا از دیرباز همچنان که در دستورالعمل ها هست تخته کلاس ، تخته ای به رنگ سبز غیر براق است ، رنگی کارشناسی شده مناسب چشم ! ولی ما با توجیهات من درآوردی از گِلَس بُرد یا تابلوهای شیشه ای برای دانش آموزان حتی در مقطع ابتدایی استفاده  می کنیم !

وی افزود: قوانین یک معماری صحیح از دل الزامات تعاملی انسان با محیط برآمده است ، یادمان باشد حذف این الزامات تاثیر سوء دارد خاصه در فضای آموزشی و بر دانش آموزان!

لزوم پویایی کالبد مدرسه

حیاط پشتی مدرسه ابتدایی ما مشرف به یک باغ بود و اگرچه رفتن ما به آن ممنوع بود اما از تماشای آن لذت فراوان می بردیم و به نوعی بهشت اختصاصی ما بود .  این را احسان میرزائی  کارشناس گردشگری و هماهنگی مجموعه های فرهنگی هنری تفریحی ورزشی شرکت نفت به خزر می گوید.

وی که از حامیان با سابقه حقوق کودک است ، می افزاید :  به هر حال آنچه بر فضای سبز شهری ما حاکم است  در نگاه به جایگاه فضای سبز مدارس هم  موثر است . بماند که در مدرسه نحوه تعامل کودکان با فضای سبز مهمتر است .

در این زمینه تجارب ارزشمند موجود الگو های موثری هستند: مثلا در یک مدرسه دولتی در گلستان، مدیر مدرسه بخشی از کف بتونی مدرسه را با کمک شهرداری جمع کرد و به جای آن بستری برای کشاورزی آماده کردند و دانش آموزان صاحب یک فضای کشت مشارکتی بودند که محصول عمل خویش را هم برداشت می کردند و بدینوسیله یک جو آگاهانه از مسئولیت پذیری در باورشان نهادینه می شود.

این کنشگر محیط زیست  می گوید : خوب است در کنار بهسازی و مقاوم سازی  فیزیکی مدارس ، به عواملی از این دست که مسبب رشد روانی و اجتماعی دانش آموزان است نیز بها داده شود .

سرگروه ریاضی انزلی  نیز در پاسخ به خزر می گوید: حیاط و کلاس تاثیر بسیار زیادی در روحیه و انگیزه  دانش آموزان و به خصوص دبیران دارد. علیرضا سمیع زاده تصریح می کند: نوع نگاه دانش آموزان امروز می طلبد تا کلاسها مجهز به رسانه ، مدرسه مجهز به آزمایشگاه و حتی وسایل ورزشی باشد و متاسفانه اغلب این ضروریات  افسانه شده است.

وی در تبیین این مهم با اشاره به تجارب خود می گوید: در مدرسه روستایی سنگاچین در چند سال گذشته با اصرار و ممارست موفق شدیم یک ویدئو پروژکتور تهیه کنیم و در نمازخانه نصب کنیم با همین کار توانستم با رویه جدیدی به بچه ها تدریس کنم و همین بُعد جدید ، علاقمندی و توجه تعاملی بچه ها به ریاضیات را بیشتر جلب کرد.  گاه حتی نصب چند وسیله ساده ورزشی یا قرار دادن میزهایی برای مطالعه ، علاوه بر اینکه تعامل خارج کلاس درس دانش آموز و معلم را افزایش داده و فرصتی برای آموزش غیر رسمی است ، در مراجعان هم حال خوبی ایجاد می کند .

انسان شاد، انسان خلاق است

نسرین امینیان بانوی پرتلاشی که سابقه ای طولانی در فعالیتهای مدنی و محیط زیستی دارد ؛هنوز و همچنان پس از گذر ایام و سمت های بسیار با افتخار خود را «آموزگار »می داند ولی با گله مندی از فضای سرد و بی روح امروز اغلب مدارس  به خزر می گوید: خیلی زیر پوستی نا امیدی و نا آرامی به مدارس ما رخنه کرده است . مدیر نگران، معلم نگران  و در نهایت دانش آموز نگران، این معادله چه نتیجه ای می دهد؟! امروز مدارسی داریم که مادر از منزل می تواند کودک خود را با کامپیوتر رویت کند ، ولی این ضامن امنیت روحی هم هست؟ اگر درخت را در مدرسه بنشانیم  ولی حس تعلق خاطر به آن را ایجاد نکنیم چه دستاوردی دارد؟

امینیان می گوید: باید نشاط و شادمانی  و اطمینان خاطر را به دانش اموزان داده و در آنها تقویت کنیم. در پناه نشاط و آرامش است که خلاقیت بارور می شود و این انسان خلاق است که می تواند فردای امید بخش ایران را بسازد و تداوم ببخشد.

پیگیرانه آموزش دهیم

نوشین امینیان از فرهنگیان بازنشسته و خوش سابقه گیلان می گوید: یک اسم رمزی خاصی در دوره ابتدایی وجود دارد:« خانم یا آقا معلمم گفته !» این یعنی تاثیر بزرگ مدرسه در اولین سالهایی که نگاه کودک جهت می گیرد. پس باید پیگیرانه و بارها و بارها به بچه ها در این دوران گوشزد کرد: مهرورزی به محیط زیست را ، احساس مسئولیت را ، آشتی با کتابهای غیر درسی را ! اگرچه خانواده نیز موثر است اما معجزه ای در قداست کلام معلم هست ، که دانش آموزان دبستانی را شیفته می کند !

روز دانش آموز در راه است یادمان باشد آینده سازانمان بیش از کلامی بی روح ، به عملگرایی خوش انرژی ما نیازمندند تا رشد کرده و بالنده و بارور شوند تا آینده مشترکمان تضمین شود.