خزر ویژه بندرانزلی – لیــلا مســروری :

حوالی دو بعدازظهر در میدان امام انزلی ، عده ای دور یک وانت بار با نمره یزد جمع شده اند.از حرکت دستها پیداست در حال آدرس دادن هستند. یکی می گوید: خیابان سایه بان نداریم!  دیگری  رو به نفر اول حرفش را اصلاح  کرده می گوید : «چِره  داریمی دبیرستان وَرجَه» و رو به راننده می گوید: آقا رد کردی ، دوباره میدان را دور بزن از این  سمت که پیچیدی اومدی روی پل نه، از اون یکی  مسیر  بری ، سایه بان اونجاست! نفرسوم می گوید: سایه بان همون مفتح نیست مگه؟

همان نفر دوم  خیلی قاطع و با اطمینان می گوید نه آقااا ! مفتح که ناصر خسرو ست! پسر نوجوانی می گوید:  آقای راننده مگه « ویز» نداری ؟ بعد روبه نفر قبل می گوید : ضمنا مفتح ، شاکوچه است مدرسه ما اونجا بود!

راننده یزدی مستاصل و کلافه ی هوای شرجی ، تلاش می کند با صاحب بار تماس بگیرد که کسی به طرفش رفته و می گوید : ناصر خسرو ، مفتح شمالی و سایه بان همه اسم یک خیابان ست . شما مستقیم برو به اولین تقاطع که رسیدی بپیچ سمت راست ! راننده ضمن تشکر با خنده ، دنده را چاق می کند و می گوید: انگور و عنب و استافیله پس!

عادت مالوف

آنچه خواندید ماجرایی واقعی بود و این البته تنها یکی از اتفاقات مبتلابه تغییر نامهاست که خوشبختانه ختم به خیر شد!  اتفاقی که این روزها با ، باب شدن خریدهای بی واسطه اینترنتی که گاه شبکه توزیع مستقل خود را دارند، تجربه مشترک بسیاری از ماست!  اما در گوشه ذهنمان باشد نظر به اقتضای زمانه ، محل کار و محل زندگی افراد گاه در دوشهر مجاور است پس این فرض محال نیست که دوگانگی آدرس های رسمی و معمول هنگام بروز حوادث و تماس با مراکز امدادی، نتیجه تلخی داشته باشد !

اسامی محلات و معابر و کوچه ها از دیرباز پیوند با مشاغل آن منطقه یا فرد مشهور و معتمد آن محل و یا یک رویداد خاطره ساز داشته است و به همین دلیل است که برخی از این اسامی به رغم تاکید و تکرار رسمی ، وارد گفتمان اصلی مردم نمی شود: کهنه بازار  و شیطان بازار و شنبه بازار و  سپه  و شاکوچه و باغ زمانی هرچقدر هم که بگذرد برای مردم حسب عادتی مالوف و انس  گرفته ، همان است که هست!

چه بسا در عرف جامعه ، تلقی اصالتی پشت نام های قدیمی وجود دارد و سینه به سینه منتقل می شود. در عین حال  در شهری با اقتضای محیطی انزلی شاید نام برخی از خیابان ها و گذرگاه های کوتاه چون حافظ و قآنی ،جز در مکاتبات ناگزیر اداری ، بر زبان مردم جاری نشود.

احمد رجب زاده  در کتاب تحلیل اجتماعی نامگذاری می گوید: « عمل نامگذاری در سطح یک جامعه یا گروه ،مبین گرایش های جمعی موجود در آن جمع است و می توان بر اساس تغییر در روند نامگذاری و تحول در نامها ، در مورد تحول و تغییر آن جامعه قضاوت کرد.»

نظرات جامعه شناسان بر این موضوع صحه می گذارد که با مرور کلی اسامی اماکن و معابر یک شهر می توان به تصویری کلی از فرهنگ مردم آن شهر رسید.

یک نگاه عمیق  می تواند با تامل در این اسامی ،  سوابق تاریخی ، آداب و رسوم ، معیشت ، حتی شرایط جغرافیایی خاص و نیز ویژگی های فرهنگی و قومی  ساکنان را دریابد. لذا ، به هنگام تغییر نامها یکی از عواملی  که باید در نظر گرفت ، همین نگرش و تاثیرات آنی و ثانوی  است.

متاسفانه در تغییرات نامگذاری ها گاه بی سلیقگی همراه با شتاب زدگی  احساسی ، نتیجه نامطلوبی بدست می دهد!

یکی از نمونه های شاخص آن ، خیابان بایندر است. خیابانی که به نام یکی از شهدای پرافتخار وطن در زمان جنگ جهانی است و منتهی به آرامگاه این شهید است در مقطعی این نام  به نام شهید عزیز دیگری تغییر می یابد  که نتیجه عمل می شود : نام شهید بایندر از منابع و ادرس های رسمی حذف می شود ( یادمان باشد که برادران بایندر نقش بزرگی در بنیانگذاری نیروی دریایی نوین ایران داشته اند) و در واقع این فرصت تاکید بر تاریخ مان ، از دست می رود و از طرف دیگر چون همه مردم همچنان به این خیابان بایندر می گویند، عملا آن هدف و نکته تاریخی که پشت نام شهید مصطفی خمینی نهفته است، مغفول  واقع می شود. لذا آن بی سلیقگی به چنین ظلم مضاعفی می انجامد!

اینها همه خیابانهای اصلی و پر تردد محسوب می شوند ، دیگر بماند که برخی کوچه ها، دو اسم دارند و حتی کوچه هایی که از یک طرف یک اسم و از سمت دیگر اسم دیگری دارند؛ تا چه اندازه می توانند مشکل ساز و آسیب زا باشند.

از سلیقه به وحدت رویه

پرهیز از سلیقه با رسیدن به ضوابط قانونی ، نیاز و لزوم  ساماندهی اسامی خیابان ها و معابر و حتی نصب تابلوهای مناسب و متحدالشکل سبب شد تا  در اواخر سال نود و هفت آیین نامه جامع نامگذاری و تغییر نام معابر و اماکن عمومی ، در هشت ماده و هفده تبصره در شورای اسلامی شهر بندرانزلی به تصویب رسیده و لازم الاجرا شود. آیین نامه ای که امید می رود پایانی بر اعمال سلیقه های دفعتی و بی ضابطه در نامگذاری ها باشد.

متعاقب لازم الاجرا شدن این آیین نامه، کمیته نامگذاری تشکیل شد که ریاست این کمیته با معاون فرهنگی اجتماعی شهرداری ست اما چون در حال حاضر در چارت شهرداری انزلی این معاونت وجود ندارد، ریاست آن ، به عهده رییس اداره ارتباطات و امور بین الملل شهرداری انزلی است. اعضای بعدی  آن دو نفر نماینده شورای شهر ، رییس اداره فرهنگ و ارشاداسلامی ، رییس یا نماینده تام الاختیار اداره پست، نماینده تام الاختیار بنیاد شهید و امور ایثارگران، کارشناس دینی و حوزوی با معرفی حوزه و سه استاد دانشگاه و عضو هیات علمی  در رشته های ادبیات، جامعه شناسی و تاریخ هستند که حسب ضرورت افراد ذیصلاح حقیقی یا حقوقی نیز دعوت می شوند.

رییس اداره ارتباطات و اموربین الملل شهرداری انزلی در گفتگو با خزر ، در خصوص  وظایف و اختیارات این کمیته می گوید: وظیفه این کمیته بررسی علمی و محتوایی عناوین پیشنهادی به همراه تهیه پیوست نامگذاری عناوین منتخب  به لحاظ علمی ،فرهنگی، اجتماعی است.

جواد نوری می افزاید: در این کمیته اولویت با نامهای بومی است که باید  روان ، زیبا ، موجز و متناسب باشد  و در عین اینکه باورهای دینی و انقلابی و اشتراک ملی را تقویت می کند، از غنای تاریخی ، فرهنگی  پشتوانه معنوی و مقبولیت همه جانبه اجتماعی سیاسی برخوردار باشد.

نوری ، ملاحظات آیین نامه را دقیق توصیف کرده و می گوید : مثلا در تدوین این آیین نامه در بند هفتم ماده شش، موارد مترتب بر نامگذاری معابر و اماکن به نام شهداء لحاظ شده  است .حتی این پیش بینی صورت گرفته که چنانچه در یک کوچه دارای چند شهید باشد، اولویت با نام شهیدی است که تاریخ شهادتش زودتر بوده و از نام سایر شهداء در معابر مجاور استفاده شود.

رییس اداره ارتباطات تصریح می کند: آنچه در کمیته نامگذاری رای می آورد ، به کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورا رفته و پس از تایید در کمیسیون مذکور به صحن علنی شورا می رود و اگر در شورای شهر به تصویب برسد، اعمال می شود این بدان معنی است که تصمیم گیرنده نهایی شورای اسلامی شهر است. چنانکه در مورد نام گذاری  میدان مشهور به اسامی بی بی حوریه، معراج، پرواز و قو ، رای شورا مبنی بر نامگذاری این میدان به نام شهید والامقام دفاع مقدس ، شهید عبدحق مصوب شد.

پذیرای پیشنهادات مردمی

رییس کمیته نامگذاری معابر و اماکن انزلی در گفتگو با خزر تایید می کند: معابر و خصوصا کوچه های بسیاری در محدوده شهری بندرانزلی ( از محل هتل جهانگردی تا قبل از پل طالب آباد) وجود دارد که فاقد نام هستند، لذا برای آنکه پروسه نامگذاری تسریع شود، از عموم شهروندان می خواهیم در این مورد به ما همفکری برسانند.

نوری گفت: شهروندان می توانند آدرس و نام پیشنهادی را با مراجعه به اداره ارتباطات شهرداری، اعلام کنند تا این کمیته به محض دریافت پیشنهاد اهالی هم زمان با بررسی میدانی ، روند قانونی مراحل بررسی و استعلامها را به سرعت دنبال کند.

بی شک مسئله انتخاب نامی مناسب و ماندگار امر مهمی است چرا که اسامی به کالبد شهر، اعتبار می بخشند. امید می رود با ساختارمند شدن مقوله نامگذاری معابر و اماکن و حذف چندگانگی ها ، آدرس های شهری هم به لحاظ جغرافیایی هم از منظر هویت بخشی، به سامان برسد.