انزلی فردا – هاجر ( آزاده ) سلیمی شیوائی :
تئاتر بدون هیئتی که نمایش را به وجود می‌ آورند یعنی نویسنده، کارگردان، گروه بازیگران و …، و جمعیت تماشاگری که این نمایش را تماشا می‌ کنند، وجود ندارد.
پس طبیعت تئاتر چنان است که روابطی نزدیک و ژرف با جامعه‌ای دارد که در آن پدیدار می‌شود.

گرچه تئاتر و هنرهای نمایشی آینه برجسته زندگی و وقایع انسانی و اجتماعی بشمار می‌رود، اما با توجه به تأثیرگذاری عمیق آن بر تماشاگران و مردم، می‌ تواند همراه با کالبد شکافی رفتارها و مناسبات مرسوم در میان مردم و هنجارهای مبتنی بر این رفتارها و روابط، مدل‌ها و الگوهای اجتماعی لازم و درست را در صحنه نمایش عرضه نماید.
از این رو، علاوه بر تعبیر «آینه زندگی» می‌توان در مورد تئاتر عنوان «الگوی زندگی اجتماعی» را نیز به کاربرد.
چراکه هنر بویژه تئاتر نه تنها به نهادهای اجتماعی وابسته است بلکه خود، نهادهای اجتماعی خاصی را پدید می‌آورد. همه آنچه گفته شد نشان از اهمیت خاص و نقش موثر هنر نمایشی تئاتر در جوامع مختلف دارد.
این موارد در حالی است که به رغم اهمیت موضوع، در پی ماجرای چند سال اخیر اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان برای دریافت اجاره‌ بهای سالن‌های زیرنظر خود از جمله مجتمع خاتم الانبیاء، تالار مرکزی و سالن سردار جنگل رشت، و به دنبال آن، عدم پاسخگویی به نهادها و دستگاه‌ های نظارتی و نیز بی توجهی به مطالبات اهالی هنر، سازمان بازرسی وارد عمل شد و کارشناس رسمی دادگستری را جهت تعیین قیمت اجاره‌بهای هر سالن مشخص کرد. متعاقب آن، این نهاد نظارتی هشت ماده پیشنهادی در قالب توصیه نامه را به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان ارسال و این اداره کل را مکلف به دریافت اجاره‌بهای سالن‌ها نمود. اداره کل نیز با گردن نهادن به تکلیف تعیین شده، هشت ماده پیشنهادی سازمان بازرسی را به‌ صورت قانون لازم الاجرا به تمامی ادارات خود در شهرستان‌ها ابلاغ کرد تا بدین ترتیب گروه‌های هنری تئاتر با معضل جدیدی روبرو شوند که زنگ خطر تعطیلی تئاتر گیلان را واضح تر از همیشه به گوش می‌رساند.
همانگونه که قابل پیش بینی بود ، شرایط نامطلوب جدید پیش آمده، واکنش و اعتراضات گسترده جامعه تئاتر استان را به دنبال داشت بطوریکه اقدامات متعددی نیز در همین مدت کوتاه ، به منظور لغو دستورالعمل جدید صورت گرفت که به رغم قول های مساعد داده شده، تاکنون منجر به هیچ نتیجه ای نشد.

تئاتر یک هنر درآمدزا نیست

فرهاد رحمانزاده فعال فرهنگی هنری و بازیگر پیشکسوت تئاتر در گفتگو با انزلی فردا با بیان اینکه موضوع دریافت اجاره بهای سالن به رغم قانونی بودن، جز قوانینی است که در بسیاری موارد از جمله در رابطه با هنر تئاتر مسکوت ماند، اظهار می دارد : اساسا ذات هنر، فرهنگی ست و درآمدزایی در آن مطرح نیست، و علاوه بر این قانون نیز صراحتا اعلام می دارد، درصورت کسب درآمد، باید مبلغی به خزانه دولت واریز شود، در حالیکه در مورد تئاتر همه می دانند درآمدزایی در آن معنی و مفهومی ندارد.
وی می افزاید : به فرض آنکه شما در زمان اجرای یک نمایش از محل فروش بلیط موفق به کسب درآمدی ۲۰ ، ۳۰ یا حتی ۴۰ میلیونی هم شوید، مطمئنا این مبلغ در مقابل چندماه تمرین یک گروه بیش از ده نفر تقریبا صفر می شود. ضمن اینکه در زمان اجرا هم مشمول هزینه هایی از قبیل دکور ، لباس ، اکسسوار صحنه، گریم و … می شویم.
وی خاطرنشان می کند ؛ بنابراین همه آنهایی که با تئاتر آشنایی دارند، می دانند که تئاتر برای تئاتری ها درآمدزا نیست بلکه اساسا یک حرکت فرهنگی محسوب می‌شود.
وی سپس با اشاره به هنرهای درآمدزایی از قبیل موسیقی پاپ تصریح می کند : نکته اینجاست این هنرهای درآمدزا که اصلا در سالن های تئاتر اجرا نمی‌شوند بلکه مکانهای اجرای آنها، سالن های بزرگ حداقل هزار نفری ست ، بنابراین اینکه دولت فرض را بر این قرار دهد که تئاتر هنری درآمدزاست و باید بخشی از درآمد آن به خزانه دولت واریز شود، برداشت کاملا اشتباهی‌ست.
وی در ادامه با بیان اینکه به دنبال برخی بی انضباطی های مالی در یکی از شهرستانهای استان، طی دو سال اخیر ، موضوع دریافت اجاره بهای سالن ها صرفا در گیلان مطرح شد، یاد آور می شود : به همین دلیل با ورود سازمان بازرسی به ماجرا ، و تاکید آن بر دریافت اجاره بهای سالن های مربوط به ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی در گیلان از گروههای هنری، در حالی که این قانون از خیلی قبل ترها هم وجود داشت، متاسفانه در زمان مدیریت جدید، جدی گرفته شد و تصمیم بر آن شد تا اجرایی شود.
وی اضافه می‌کند : بحث های زیادی در اینجا مطرح است ، اول اینکه تاوان اشتباه دیگران را چرا باید هنرمندان تئاتر پس بدهند. دوم اینکه باید قیمت‌گذاری سالن‌ها به دو گونه یعنی برای آثار هنری تجاری و برای آثار هنری فرهنگی اعمال شود که تئاتر جز گونه دوم است و اینها همه در حالی است که سالن هایی قیمت گذاری می‌شوند که همه می دانیم در سالهای اخیر از لحاظ امکانات حرفه ای برای اجرای تئاتر از قبیل نور، صدا آکوستیک، دارای اشکال هستند. و با این شرایط ، ساعتی یک و نیم تا ۲ میلیون تومان قیمت گذاری شده اند.
رحمان‌زاده می گوید : همچنین باید درنظر بگیریم هنر تئاتر هنری نیست که جای دیگر تولید شده و در سالن اجرا شود، بلکه نیاز به ساعت ها تمرین دارد.
وی سپس با تاکید بر اینکه قیمت گذاری صورت گرفته تخیلی، فضایی و فانتزی است و واقعیت مطلب در آن درنظر گرفته نشده است، خاطرنشان می کند : برخی از تئاتری ها مدتی است که پیگیر موضوع هستند اما به رغم همه قول ها متاسفانه اقدام عملی ای از سوی مسئولان مربوطه انجام نگرفته است.
وی همچنین با اشاره به عدم آگاهی نمایندگان مجلس و رییس سازمان بازرسی از شرایط هنر تئاتر که اعلام کردند قبل از گفتگو اهالی تئاتر با آنها اطلاعی از این شرایط نداشتند ، جامعه تئاتری گیلان به این نتیجه رسید که در این جریان متاسفانه وکیل مدافع خوبی نداشتیم و متولی اصلی ما یعنی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نتوانسته است دفاع خوبی از وضعیت فرهنگی هنری استان گیلان انجام دهد.

وظیفه نهادهای دولتی حمایت از تولیدات فرهنگی هنری ست

محمدرضا حسین زاده سرپرست گروه تئاتر فرهنگ و از کارگردانان پیشکسوت تئاتر نیز با اشاره به مصوبات موجود مبنی بر اینکه وظیفه نهادهای دولتی از جمله ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی حمایت از تولیدات فرهنگی هنری است ، می گوید : با توجه به حذف حمایت های مالی ای که در گذشته از فعالیتهای فرهنگی هنری صورت می گرفت ، انتظار داریم حداقل مانع جدیدی هم جلوی پای ما گذاشته نشود.
وی با اشاره به اعتراض اهالی تئاتر به موضوع دریافت هزینه بهای سالن ، و مکاتبات و جلسات حضوری با مسئولان و متولیان امر و نیز قول مساعد آنان برای لغو این بخشنامه در خصوص فعالان حوزه فرهنگی و هنری ، اظهار می دارد : مسئولان به ما قول دادند که هزینه سالن یا دریافت نشود و یا اینکه با حداقل هزینه اخذ شود. که حتی موضوع دریافت حداقلی هزینه ها نیز مورد اعتراض ما واقع شد. به دنبال این مخالفت، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان اعلام نمود ، این هزینه را اداره کل پرداخت می کند که مجددا با مخالفت ما مواجه شد. چون معتقدیم اگر بنای این اقدام گذاشته شود درصورت امتناع مدیران آتی اداره کل از پرداخت آن ، برای باری دیگر جامعه تئاتر استان با چالش جدی مواجه خواهد شد.
وی تاکید می کند : اگر این مشکل حل نشود ضربه بزرگی به حوزه تئاتر وارد خواهد شد و به جز چند گروه محدود ، بسیاری از افراد و گروههای هنری در گیلان دست از کار می کشند.

رواج پدیده تئاتر زیرزمینی و اجراهای خصوصی

محمد بت دوار مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری گیل تی تی انزلی و کارگردان تئاتر هم با بیان اینکه من هم مانند بقیه همکاران و دوستانم مخالف این قضیه هستم، به مغایرت این بخشنامه با قوانین فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره کرده و بیان می دارد : در قوانین مذکور قید شده، دولت موظف است امکاناتی از قبیل سالن و … را  در اختیار هنرمندان قرار دهد تا هنرمند نیز بتواند با اجرای کار هنری، بار فرهنگی به سبد خانوار اضافه کند.
وی سپس با اشاره به تبعات سنگین این تصمیم تصریح می کند :  تصمیم مذکور دقیقا مشابه همان اتفاقی است که در حوزه موسیقی رخ داد و با ممنوع کردن و ایجاد شرایط بسیار سختگیرانه برای جوانان ، پدیده موسیقی زیرزمینی رواج یافت بطوریکه دیگر نمیتوان هیچگونه نظارتی بر آن داشت و همین موضوع هم باعث شده با ورود تولیدات بی محتوا و مبتذل به بازار ، خوراک سخیف فرهنگی به نسل جوان خورانده شود.
وی با تاکید بر اینکه با اجرای این بخشنامه یقینا شاهد ایجاد چنین شرایطی در مورد تئاتر هم خواهیم بود، می گوید : تحمیل شرایط نامطلوب به هنرمندان تئاتر موجب می شود از این پس ، پدیده تئاتر زیرزمینی و اجراهای خصوصی هم مرسوم شود و تازه آن موقع است که به دنبال چرابی وقوع این اتفاق هستیم، و اینکه چه باید بکنیم و یا چگونه قادر به مدیریت شرایط موجود خواهیم بود.
به گفته وی ، رواج تئاتر زیرزمینی بدون اخذ مجوز و نظارت، تبعات خاص خود را به دنبال خواهد داشت.  ‌
بت دوار سپس با اشاره به اینکه در همه جای دنیا از هنرمندان حمایت های لازم صورت می گیرد ، متذکر می شود : متاسفانه ما از هیچگونه حمایت مالی دولتی برخوردار نیستیم حداقل حمایت لازم در اختیار قرار دادن سالن و اتاق تمرین بود که با بخشنامه ابلاغی جدید مشمول دریافت اجاره بها شده است.
وی خاطرنشان می کند : باید به این نکته دقت شود که بچه ها باید مکان امنی داشته باشند تا با اطمینان خاطر در آن تمرین کنند و خانواده ها هم بتوانند اعتماد کنند تا فرزندان خود را برای تمرین و اجرا بفرستند‌، اما وقتی تصمیم گرفته می شود صرفا با نگاه مادی و تجاری به موضوع هنر تئاتر نگاه شود، باید منتظر بروز تبعات خاص خود نیز بود.
وی می افزاید : فرهنگ و هنر برای ساختن جامعه است ، برای اینکه مردم را به فکر وادارد، و برای پویایی جامعه است، وقتی جلوی هنر با ایجاد موانع گرفته می‌شود و می گویند باید برای انجام این کار هزینه کنید، در حالیکه همه می دانند در هنر درآمدی نیست تا بخشی از آن هم به دولت پرداخت شود، نباید انتظار یک جامعه پویا را داشت.
وی تصریح می کند : این بخشنامه ها برخلاف شعارهایی است که داده می‌شود و اگر مقرر است که هنرمندان کار کنند و جامعه را به پویایی برسانند و جلوی خوراک ناخوشایند غرب را بگیرند اینها که صرفا با شعار دادن محقق نمی‌شود بلکه باید حمایتهای واقعی از اهالی فرهنگ و هنر صورت گیرد.

پیگیر لغو دریافت اجاره بهای سالن از گروههای هنری هستیم

رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بندرانزلی نیز در این خصوص به انزلی فردا می گوید : از زمان ابلاغ این بخشنامه ، پیگیر لغو آن برای گروههای هنری هستیم.
علیرضا مقصودی با اشاره به ارسال توصیه نامه هشت ماده ای مذکور و مکلف شدن این اداره به اجرای آن ، اظهار می دارد : رایزنی هایی را نیز در این خصوص انجام دادیم اما تاکنون هیچ دستورالعملی از سازمان بازرسی استان ارسال نشده است.
وی با بیان اینکه این موضوع خارج از اختیارات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی است، به دلیل آنکه سازمان بازرسی در استان ورود کرده است ، خاطرنشان می کند : بر اساس این ابلاغیه، مجموعه های مختلف به واسطه درآمدی که دارند باید هزینه های مربوط از قبیل اجاره بهای سالن را پرداخت کنند ، در خصوص تئاتر هم این اعتقاد وجود دارد که چون بلیط فروشی صورت می گیرد و مشمول درآمدزایی می شود باید هزینه اجاره سالن هم پرداخت شود.
وی می افزاید : این در حالی است که به اعتقاد من ، این موضوع در خصوص حوزه هایی به جز بخش هنر تئاتر، به دلیل آنکه درآمد قابل قبولی دارند، درست است.
چرا که این مجموعه ها از بودجه مرتبط برخوردارند ، بنابراین دیگر دلیلی وجود ندارد که از امکانات ما بصورت رایگان استفاده کرده و ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی متقبل هزینه های مربوط به سالن از قبیل گرمایشی و سرمایشی و برق ، تعمیر و نگهداری و … شوند.
وی در ادامه با بیان اینکه هزینه اجاره سالن باید به حساب خزانه دولت واریز شود، می افزاید : پس از کسر جزئی این درآمد، مابقی بودجه به سرفصل اعتبارات جاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان واریز می‌شود و ما می توانیم هزینه های خود را از این محل پرداخت کنیم که اتفاق بسیار مثبتی محسوب می شود.
مقصودی خاطرنشان می کند : اما در حوزه تئاتر موضوع این است که شرایط بلیط فروشی در انزلی و سایر شهرستانها نسبت به رشت یا تهران بسیار متفاوت است. بطور مثال در تهران اجرای یک تئاتر حداقل یکی دو میلیارد اسپانسر مالی دارد و یا قیمت و تعداد بلیط های به فروش رفته گاها بواسطه حضور چهره های فرهنگی و هنری و به اصطلاح سلبریتی ها قابل قیاس با ما نیست. در حالیکه در انزلی یک تئاتر چند ماه تمرین می‌شود و ۲۰ تا ۲۵ میلیون و یا شاید هم بیشتر هزینه می شود و در نهایت ممکن است در یک هفته تا ۱۰ روز اجرا تنها از محل بلیط فروشی ها صرفا درآمدی معادل هزینه های صورت گرفته کسب شود.
وی ادامه می دهد : از طریق اداره کل این موارد را به بازرسی استان اعلام کردیم و حتی تعدادی از هنرمندان هم بصورت حضوری شرایط موجود در حوزه تئاتر را به اطلاع رییس سازمان بازرسی استان رساندند و بازرسی هم به آنها اعلام کرده که شمول این بخشنامه را از حوزه هنر تئاتر مستثنی می کند اما تاکنون دستورالعملی به ما ارسال نشده است.
مقصودی تاکید می کند : ما موافق این بخشنامه هستیم به شرط آنکه بخش فرهنگی و هنری از آن مستثنی شود.
پال وودراف در کتاب ضرورت تئاتر ، به ما نشان می‌دهد که تئاتر هم درست به اندازه‌‎ی زبان قدرتمند است. او به ما می‌گوید که تئاتر چطور خودش را در سنت‌های مختلف اجتماعی و حتی رویدادهای ورزشی نمایان می‌کند. چیزی که ما به‌عنوان تئاتری که روی صحنه می‌رود می‌شناسیم، تنها بخشی از یک دنیای گسترده است. البته بخشی که قدرتمندترین وجهه‌ی آن به شمار می‌رود.
او قدرت منحصربه‌فرد تئاتر را به دو هنر متفاوت تقسیم می کند. هنر دیدن و دیده‌شدن که با همکاری مستقیم بینندگان و اجراکنندگان با هم پیوند می‌خورند. هنرمندان روی صحنه، هنرِ دیده‌شدن را به اجرا درمی‌آورند و تماشاگران هنر دیدن را. یک بیننده‌ی خوب از نظر عاطفی هم با اجرای روی صحنه درگیر می‌شود. این درگیری تا جایی پیش می‌رود که در نهایت، به نوعی خرد جمعی می‌رسد.
از ان رو که تئاتر این توانایی را دارد که زندگی ما را تغییر دهد باید که همیشه بماند و پر رونق ادامه یابد. تحقق این امر ، مستلزم آن است که مانعی در مسیرش قرار داده نشود و موانع موجود هم رفع شود.
اکنون جامعه تئاتر گیلان در انتظار حل مشکلات موجود از جمله عدم دریافت اجاره‌بها هستند و معتقدند در صورت عدم‌حل این معضل باید با تئاتر پرآوازه این منطقه در آینده‌ای نزدیک خداحافظی کرد.

پایان پیام / کد الف – ۹۷۰۰